Doświadczenie pustyni
Karmelici zrozumieli, że kontynuacja obecności Chrystusa i Jego dzieła oznacza walkę z mocami zła, szczególnie w ich najwymyślniejszej postaci. Pierwsi karmelici pojęli tę konieczność w kontekście krucjat.
A św. Teresa z Avili nie miała przy swojej reformie nic bardziej na sercu niż powrót do żaru tych pierwszych, idealizowanych dni na górze Karmel. Najnowszy podręcznik formacji w całym zakonie (1) opisuje ten aspekt karmelitańskiej duchowości w następujący sposób:
Pustynia pierwszych karmelitów była pustynią w dosłownym znaczeniu: chodziło o puste miejsce w danym terenie. Jednocześnie jednak zrezygnowali ze utartych ścieżek, aby żyć jako obcy w Ziemi Pana i oddać się kontemplacyjnemu życiu. Dzielili się duchowością krucjat i ruchów duchowych XII wieku "Naśladowanie Jezusa Chrystusa" (obsequium Iesu Christi) w tym pierwotnym kontekście "pielgrzymki do Jerozolimy" (peregrinatio hierosolimitana), co dla nich oznaczało przede wszystkim podążanie za ukrzyżowanym Chrystusem, Jezusem, który się samego siebie zrzucił i umarł nagi na krzyżu.
Kiedy opuścili pewność rodzinnej pustyni na Karmelu, wnieśli ze sobą wewnętrzne doświadczenie (pustyni). Przyjęli status żebraczego zakonu, bo w ruchach ubóstwa poznali program duchowy, bliski ich własnemu. "Ubóstwo bez wszelkich pewności" (paupertas incerta) było innym sposobem wyzwolenia od wszelkiej generalnej zabezpieczoności i całkowitego oddania się Panu. Ponownie stali się obcymi i musieli dlatego wyraźniej określić tożsamość "karmelity". Musieli żyć bez jakiejkolwiek historii związanej z założeniem, bez historycznego charyzmatycznego założyciela, bez jakiejkolwiek dokładnej twarzy. Musieli stworzyć duchową pustynię w swoich sercach i stać się mężczyznami czystej wiary. (RIVC 1988, art. 24-25)
Święty Jan od Krzyża, opierając się na najlepszej tradycji karmelitańskiej, opisuje wspinaczkę na górę Karmel i nie boi się ukrywać ani maskować dramatycznych wymagań życia w Bożej bliskości, szczególnie w jego zaawansowanych stopniach. W tych radykalnych wymaganiach, symbolizowanych jego sławnymi "nadas" (czyli nic), św. Jan nie zna kompromisu. Jako duchowy przewodnik, głęboko zakochany w Bogu, ale także całkowicie oddany tym, którymi kieruje, chce prowadzić ich szybką i bezpieczną drogą do "jednej rzeczy potrzebnej". Żałuje, że często nawet zaangażowani zakonnicy starannie unikają bezpośredniej drogi i wybierają bardziej wygodne drogi, które jednak często uniemożliwiają im osiągnięcie szczytu góry, samego Chrystusa. Św. Jan wskazuje na tak wiele przeszkód wzdłuż drogi i wciąż na nowo doradza oddzielić się od wszystkiego, co nie jest Bogiem – celem wszelkiego naszego wysiłku. Głęboko zakorzeniony w Piśmie Świętym, w tradycji ojców Kościoła i w karmelitańskiej szkole, wzywa święty: Bóg jest jedynym absolutem, wszystko inne jest relatywne. Ale w Bogu i zgodnie z Jego wolą wszystko inne uzyskuje swoje prawdziwe znaczenie i ważność. Jeżeli zrozumiemy, że wszystko inne ma tylko względną wartość, to to inne może być przy wspinaczce na górę nawet wielką pomocą.
Jak jednak osiągnąć tę pustynię, to odosobnienie? Wytyczne dotyczące formacji zwięźle podsumowują – współczesnym językiem – karmelitańskie podejście do tej kwestii w ten sposób: karmelici
uwolnieni od pierwotnej materialnej pustyni musieli stworzyć pustynię wewnętrzną poprzez nieustanny proces duchowego opróżniania się, stopniowo opuszczając ludzkie wsparcia i wszelkiego rodzaju materialna, ideologiczna czy duchowa zabezpieczoność. Karmelitańska pustynia staje się zatem nieuchronnie pustynią duchową i mistyczną: pustynią wiary i miłości.
Ta pustynia jest z pewnością trudniejsza niż ta pierwotna, ponieważ chodzi o stały i nigdy niekończący się proces wyrzeczenia się samego siebie. Tradycja karmelitańska opisała ten proces na różne sposoby i używa na przykład terminów "czystość serca" (puritas cordis) i "być wolnym dla Boga" (vacare Deo). Te wyrażenia wyrażają całkowite oddanie się Bogu i stopniowe opróżnianie się od samego siebie. (Tamtéż, art. 27)
Kandydaci do życia karmelitańskiego są uczynić, aby zrozumieć znaczenie doświadczenia pustyni:
Pustynia jest w karmelitańskiej duchowości życiem kontemplacyjnym. W procesie duchowej przemiany (co oznacza: w życiu kontemplacyjnym) jesteśmy opróżniani z tego, o co się troszczymy i czego potrzebujemy, a jesteśmy napełniani Bogiem – dlatego chodzi o Niego. Umieranie dla samego siebie i narodziny na nowo w Bogu tak doskonale się ze sobą zgadzają. W tej pustyni otrzymujemy spotkanie z wartościami Bożymi, których nie można poznać ani osiągnąć żadnym ludzkim wysiłkiem.
Według wyznania: "żyje Pan, przed którym stoję" (por. 1 Krl 17,1)... pustynia jest wynikiem wyłącznie działania Bożego; wchodzimy w nią tylko wtedy, gdy Bóg nas wprowadza, a wszystko, co możemy zrobić, aby ją osiągnąć, to: otworzyć się na Jego działanie. Ten proces opróżniania pustyni jest zatem niemożliwy bez bezpośredniego Bożego wpływu; pustynia jest dla każdego człowieka "miejscem", w którym Bóg wchodzi w ludzką historię w nieustannym procesie wcielenia. (Tamtéž, art. 28)
(1) Chodzi o Ratio Institutionis Vitae Carmelitane /RIVC/ z roku 1988, najnowsza wersja RIVC pochodzi z 2000 roku.
Przyjęto z książki: Karmel w czeskim Kościele
Autor: Redemptus Valábek, OCarm.
Wydawnictwo: KNA
Służba pośród ludu
