Dziś w ramach pamięci 27 ukraińskich nowomęczenników przypominamy historię błogosławionego Teodora Romży. Teodor urodził się w 1911 roku na Podkarpackiej Rusi, która wtedy należała do Austro-Węgier, po ich upadku w 1919 roku stała się jednym z autonomicznych terytoriów Czechosłowacji. Chłopiec dorastał w ubogiej rusynskiej rodzinie, był dziewiątym dzieckiem. Po ukończeniu gimnazjum studiował teologię w Rzymie, a w 1936 roku został wyświęcony na kapłana obrządku bizantyjskiego. We wrześniu 1939 roku Związek Radziecki napadł na wschodnią Polskę, stając się w ten sposób niepożądanym sąsiadem Podkarpackiej Rusi. Pod koniec 1939 roku Teodor został mianowany duchownym w seminarium w Użgorodzie. We wrześniu 1944 roku przyjął – jako trzydziestotrzyletni – sakrament biskupstwa. Miesiąc później Czerwona Armia weszła na terytorium Podkarpackiej Rusi, a natychmiast rozpoczęło się aresztowanie i systematyczna deportacja Rusinów na Syberię i Donbas, gdzie byli zatrudniani przy odbudowie przemysłu zniszczonego przez wojnę (wszystkie zakłady przemysłowe na Ukrainie Stalin kazał zrównać z ziemią; zniszczenie największej tamy na Dnieprze, które nakazał w 1941 roku, kosztowało życie dziesiątek tysięcy ukraińskich cywilów).
Ludność Podkarpackiej Rusi była zmuszona do przejścia do prawosławia kontrolowanego przez reżim sowiecki; katoliccy kapłani byli likwidowani, a majątek greckokatolickiego kościoła konfiskowany. Pod nadzorem wojska Związek Radziecki zaczął wymuszać odłączenie tak zwanej „wyzwolonej” Podkarpackiej Rusi od Czechosłowacji i jej przyłączenie do ZSRR – po zainscenowanym referendum oficjalnie miało to miejsce w czerwcu 1945 roku; na nowo zajętym terytorium Związek Radziecki od razu utworzył sześć obozów koncentracyjnych dla osób niewygodnych dla reżimu. Na liście NKWD szybko znalazł się również ulubiony greckokatolicki biskup Teodor, na którego msze przychodziły dziesiątki tysięcy pielgrzymów wiernych Rzymowi i niezadowolonych z aneksji. Tajna policja była więc przygotowana na koniec października 1947 roku do „wypadku drogowego”, w którym do wozu biskupa (którego auto zostało skonfiskowane przez towarzyszy) wjechał pojazd wojskowy. Teodor przeżył wypadek, został przewieziony do szpitala w Mukaczewie, gdzie zaczął się rehabilitować. Sowiecka policja wymieniła więc personel szpitala: zastąpiła pielęgniarkę swoją agentką, która zabiła biskupa w nocy z 1 listopada 1947 roku. Papież Jan Paweł II ogłosił Teodora błogosławionym – razem z innymi 26 ukraińskimi męczennikami niemieckiego i sowieckiego totalitaryzmu – w czerwcu 2001 roku.
(opracowane na podstawie książki A. Riccardiego „Wieki męczenników” oraz strony redemptorystów)
