W momencie sowieckiej inwazji 17 września 1939 roku, na ukraiński Kościół grecko-katolicki składała się archieparchia lwowska oraz pomocnicze eparchie Stanyslawów (dzisiejszy Iwano-Frankiwsk) i Przemyśl. Bardzo żywy Kościół liczył około 2100 parafii, ponad 2000 kapłanów, trzy seminaria, akademię teologiczną oraz około 150 klasztorów z ponad 1100 zakonnikami. Stosunek reżimu sowieckiego do Kościoła grecko-katolickiego był bardzo surowy. Kościół katolicki po prostu nie pasował do wszorosyjskiej wizji narodowej – składał się bowiem z mniejszości narodowych i był związany z Rzymem.
Wielu kapłanów zostało uwięzionych, deportowanych, niektórzy zabici. Metropolita lwowski w roku 1941 oświadczył: „Jest w miarę pewne, że pod bolszewikami wszyscy jesteśmy skazani na śmierć – oni nie ukrywają pragnienia zniszczenia chrześcijaństwa, wyplenienia go wraz z korzeniami.”
W dniach od 22 do 29 czerwca 1941 roku Niemcy bombardowali Lwów i bolszewicy musieli uciekać. Więźniów, których nie zdążyli skazać i wywieźć do komunistycznych obozów, zamordowano. W tym czasie w Lwowie zginęło co najmniej kilkaset więźniów (na terytorium Ukrainy to dziesiątki tysięcy więźniów). Jeden z nich wspomina ostatnie dni lwowskiego więzienia:
„Tydzień od 22 do 29 czerwca 1941, bombardowanie miasta, był szczególnie trudnym czasem dla więźniów, którzy nie wiedzieli, co dzieje się na zewnątrz. Ojciec Zynowij, fizycznie bardzo wycieńczony, miał paniczny lęk przed bombami. W tym tygodniu w celi nr 17 znajdowało się jeszcze 16 więźniów razem z o. Zynowijem. Był wśród nich jeden polski ksiądz i jeden Żyd. Katolicy spowiedzieli się 27 czerwca, a tego samego dnia przyszli strażnicy i zabrali trzynastu więźniów razem z ich rzeczami. W celi został Żyd i dwóch młodych mężczyzn, z których jeden został zabrany następnej nocy...”. Od tego czasu o. Zynowija już współwięźniowie z celi nie widzieli. Według innych świadków komunistyczni strażnicy przed śmiercią, która nastąpiła między 27 a 29 czerwca, brutalnie go torturowali, a potem ukrzyżowali na ścianie więzienia…
W 1946 roku grecko-katolicki Kościół na Ukrainie został przemocą przekazany pod patriarchat moskiewski. Ci, którzy odmówili tego połączenia, byli ścigani sądownie, biskupi i kapłani zazwyczaj deportowani na Syberię. W latach 1945-50 skazano 344 grecko-katolickich duchownych.
W roku 2001, podczas swojej pasterskiej wizyty na Ukrainie, papież Jan Paweł II beatyfikował redemptorystę o. Zynowija w grupie 25 ukraińskich nowomęczenników – grecko-katolickich chrześcijan zamordowanych na Ukrainie przez reżim sowiecki w różnych okolicznościach w latach 1935-1973.
Błogosławieni ukraińscy nowomęczennicy, wstawiajcie się za nami!
(opracowane na podstawie książki A. Riccardiego Století mučedníků i na podstawie strony redemptorystów)
