Droga Marguerite,
Właśnie rozpoczynasz nowy rok szkolny, … dla mnie to przeddzień powrotu na front… Gdyby zdarzyło się, że jedna z tych nieszczęśliwych kul mnie trafi, czułbym się silniejszy i spokojniejszy na myśl, że mocno trzymasz się mojego spojrzenia na Ciebie, które, mam nadzieję, pokrywa się z osądem naszego Pana; – w imieniu Samego Jego zawsze starałem się do Ciebie mówić i pocieszać Cię.
Cóż, przede wszystkim wierzę, że jesteś na swoim miejscu, na tym, do czego zostałaś stworzona i do czego przygotował Cię ciąg wydarzeń, które były bolesne i zagmatwane dla Twojego serca i oczu, mimo to jednak zamierzone przez Boga. Wierzę, że fakt, że znajdujesz się na swoim miejscu, jest doskonale zgodny z trwałym stanem buntu i niechęci, w którym nasz Pan pozwala Ci przetrwać i czasami nawet tonąć, być może aby zrealizować w Tobie pewien odcień świętości. Nie wiem – ale z pewnością po to, aby uczynić Cię pokorniejszą, bardziej ufającą, odłączoną, tym bardziej uświęcającą i silną w swoich czynach, im mniej będziesz wierzyć w siebie i im mniej będziesz zajmować się swoim osobistym sukcesem. – Niemniej jednak wierzę (choć przeciwieństwo byłoby możliwe i nie powinno Cię zmylić, gdyby się zdarzyło), że nie zostaniesz na zawsze w tej próbie; jak już mówiłem Ci wielokrotnie, myślę, że jesteś w fazie przemiany, w kryzysie, który pewnego dnia rozwiąże się w spokoju i w rozkwicie całkowitego poddania się woli Bożej, jak tylko ta wola ostatecznie przeniknie i zdobędzie. Tylko każda przemiana, każde dojrzewanie wymaga czasu – czasu, którego nie można fizycznie, organicznie skrócić poniżej pewnej granicy; – jest to czas, w którym nie wiemy, dokąd zmierzamy i czy tam dotrzemy – i przez który jednak należy przejść z zamkniętymi oczami, pozwalając się unosić jedynie zaufaniu.
(Pierre Teilhard de Chardin SJ /1881–1955/, list z frontu, do kuzynki, 20 września 1915;
cytowane według książki Pierre Teilhard de Chardin, Narodziny myślenia. Listy 1914–1919, Malvern 2021)
